We leven in een visuele cultuur. Dat is niks nieuws, want dat doen we al vijftig jaar. De televisie veroorzaakte een revolutie waar we nog steeds een groot deel van onze populaire cultuur aan te danken hebben. De laatste tien jaar is er echter een nieuwe aardverschuiving gaande. Onze cultuur is in no time gedigitaliseerd. Dit heeft grote gevolgen gehad. De massamedia is zo goed als dood, het aanbod van beelden is geëxplodeerd en Adobe & Co hebben ervoor gezorgd dat de grens tussen echt en onecht vervaagd is.

Sinds het begin van het nieuwe millennium wordt in de media en wetenschap steeds meer aandacht besteed aan deze nieuwe beeldcultuur. Centraal binnen de bespreking staan vaak de gevolgen van het dagelijkse beeldenbombardement op mens en maatschappij. Sociologen en politici storten zich fanatiek op de gevolgen van gewelddadige spelletjes voor het gedrag van gamers of ze zien een verband tussen videoclips en de seksualisering van de samenleving.

Het zijn belangrijke en interessante onderwerpen, maar helaas wordt er tot nu toe voorbijgegaan aan andere aspecten van de huidige beeldcultuur. Een interessante vraag is hoe deze cultuur zelf invloed heeft op de productie van nieuwe beelden.

Om deze vraag te beantwoorden moet de focus liggen op de generaties die opgegroeid zijn met beeldschermen en gewend zijn aan de dagelijk-se stort-vloed van al-dan-niet gemanipuleerde beelden. Dit zijn jongeren van zestien tot ongeveer dertig jaar oud. Sociologen spreken over de Computer Game Generation (of Generatie Einstein) en Generation Y. Voordat we ingaan op de output van deze jongeren is het belangrijk te begrijpen hoe ze in elkaar zitten. Uit onderzoek blijkt dat deze generaties een aantal opvallende eigenschappen hebben waardoor zij zelf ook ander beeld produceren: met deze zeven generatie-eigenschappen in het achterhoofd hebben we gekeken naar de beeldproductie van jongeren. Het blijkt dat het meest interessante werk voor 99% op straat te vinden is. Het begrip ‘straat’ is echter relatief. Want het gaat vooral om de foto’s van het werk die –vanzelfsprekend- meteen het internet op gaan. Om te laten zien, te delen en te bespreken.

Er blijkt sprake te zijn van een nieuw bewustzijn, een visueel bewustzijn. Mental visuality. Dit bewustzijn kan in één zin samengevat worden: Dat klinkt simpel, maar dat is het niet. Dit bewustzijn heeft zes hoofdkenmerken die we verderop in dit item –met voorbeelden– uitleggen. Het is slechts een kwestie van tijd tot we deze output van de jongeren terug gaan zien in mainstream media. Pas dan zal dit nieuwe bewustzijn echt grote gevolgen hebben. Eenzijdige, saaie communicatie, een leugenachtige boodschap en platheid zullen verdwijnen. Eerlijkheid, spanning, transpa-rantie en interactiviteit zijn de sleutelwoorden voor de toekomst.

DE ZEVEN EIGENSCHAPPEN VAN GENERATIE Y

1. Interactive.

Gsm’s en (spel)computers zijn interactief. Jongeren zijn de passiviteit van de televisie voorbij. Interactiviteit is simpelweg een vereiste.

2. Belonging.

Jongeren willen meer dan ooit ergens bijhoren. Dit wordt veroorzaakt door een samenleving vol versnipperde netwerken. Via hun gsm zijn ze 24 uur per dag verbonden met hun vrienden.

3. Dualism.

Jongeren zijn dualistisch. Zo kunnen ze heel ambitieus zijn maar koesteren tegelijkertijd ook hun vrije tijd. Ze geven rustig achthonderd euro uit aan een gsm, maar kopen even later in de supermarkt vooral Euroshopper-
producten.

4. Eclectic.

Er is (nog) geen eigen muziek, mode of kunst voor de jongere generaties (zoals bijvoorbeeld de grunge voor generatie X). In plaats hiervan mixen ze bestaande stijlen tot iets nieuws.

5. Realness.

In een wereld waar steeds meer dingen ‘nep’ zijn, wordt echtheid (en ook de waarheid) enorm gewaardeerd.

6. Optimistic Realist

Jongeren zijn optimistische realisten. Ze zijn niet tegen, maar juist vóór dingen. Ze weten dat ontbossing niet te stoppen is door op een Afrikaanse trommel te slaan bij een hippieconcert. In plaats hiervan kopen ze liever duurzame en verantwoorde producten.

7. Media smartness.

Jongeren weten uitstekend wat echt en wat niet echt is. De media en adverteerders kunnen jongeren nauwelijks voor de gek houden.

DE ZES HOOFDKENMERKEN VAN HET NIEUWE BEELD BEWUSTZIJN

1.

De afgelopen jaren hebben verschillende commerciële bedrijven de “street art”-trend opgepakt. Soms leuk gedaan maar meestal vervelend voor diegenen die hun ziel en zaligheid hierin hebben gelegd met een hoger doel dan het verkopen van producten of diensten. Inmiddels begint een tegenreactie op gang te komen. Er wordt een taal ontwikkeld die slechts door een select gezelschap van ingewijden en generatiegenoten herkend, gelezen en geïnterpreteerd kan worden. “Het is speciaal, speciaal voor ons.”

2.

Uit onderzoek blijkt dat generatie Y veel heeft met maatschappelijke en milieuvraagstukken, dit in tegenstelling tot de pessimistische generatie X (27 tot .. jaar). Deze betrokkenheid delen zij bijvoorbeeld met de babyboomgeneratie, maar de manier waarop dit geuit wordt is volstrekt anders. Generatie Y zou gekenschetst kunnen worden als positief realistisch. Dit betekent vooral dat zij in staat zijn om verbazingwekkende conceptuele communicatie te creëren waar humor, kwaliteit en bewustzijn op een indrukwekkende manier gecombineerd worden. Opvallend is ook dat een aantal bekende ontwerpers en kunstenaars deze werkwijze ook tot kunstvorm hebben gebombardeerd. Hier is geen sprake meer van de oncreatieve “ik ben tegen” communicatie, die bijvoorbeeld de antiglobalisten zo kenmerkt. Maatschappelijke betrokkenheid is hot, en de manier  waarop je dat communiceert, is hotter dan hot.

3.

Nu de Street Art al geruime tijd serieus genomen wordt, dringt het besef door dat een museum niet altijd de juiste plek is om je werk te vertonen. Het hoort daar niet of bereikt niet het bedoelde publiek. Er zijn talloze artiesten die dermate ontwikkeld zijn in hun vormtaal en conceptueel vermogen dat er geen onderscheid meer kan zijn tussen de traditionele canvasschilder en de artiest die liever gebruik maakt van een muur of oude fabriekshal. Belangrijk hierbij is dat de kunst op deze manier meer gedeeld wordt, wat helemaal past binnen de huidige cultuur van “Sharing”. Straatkunst met een grote K.

4.

Culture Jamming of Subvertising is geen nieuw fenomeen. Het transformeren van massacommunicatie, zoals logo’s en reclames, om het zo te voorzien van persoonlijk commentaar is iets wat we al jaren op internet, billboards en T-shirts tegenkomen. Toch is er zeker spraken van ontwikkeling. De nieuwste uitingen op dit gebied vallen op door creativiteit, positiviteit en humor. De toegevoegde of getransformeerde beelden en teksten hebben vaak een minder dwingend karakter en/of een diepere betekenis. Hierdoor wordt de aanschouwer gestimuleerd om zelf even na te denken.

5.

Generatie Y is bijzonder zelfbewust en ook empathisch als het gaat om de omgeving waarin zij zich bevinden. Een prettig kenmerk waarvan humoristische resultaten op typische plekken terug te vinden zijn.

6.

Idol Worship | Laura Keeble | www.laurakeeble.com

Semiotiek is de studie van tekens en tekensystemen. Hierbij draait het om standaard afspraken over de interpretatie van bepaalde beelden en tekens. In de huidige beeldcultuur speelt semiotiek vanzelfsprekend een belangrijke rol. De visuele overvloed heeft geleid tot veranderende en creatieve interpretaties (voor een selectieve groep) van bekende beelden en tekens.